Próżne nieoczyszczone opakowania do utylizacji – UN 3509 czy zastosowanie przepisów ogólnych?
Próżne opakowania po chemii jako odpad: UN 3509 czy zastosowanie przepisów ogólnych? Analiza przypadku z zakładu, oznakowanie i dokument przewozowy wg ADR.
Patryk Łoch
11/3/202612 min read


Analiza przypadku · stan prawny: ADR 2025 · autor: Patryk Łoch, doradca ds. bezpieczeństwa w transporcie towarów niebezpiecznych (DGSA), świadectwo nr 4268/2025
Puste kanistry po chemii technicznej powstają w niemal każdym zakładzie produkcyjnym. Rzadko kto traktuje je jako towar niebezpieczny, a w świetle ADR właśnie nim są. Poniżej opisuję, jak w zakładzie z branży spożywczej uporządkowaliśmy nadawanie takich opakowań do utylizacji: od analizy przepisów, przez dobór właściwego rozwiązania, po procedurę, która działa na hali bez zmiany pojazdu i opakowań stosowanych dotychczas. Najważniejsze wnioski zebrałem na początku.
W skrócie
Próżne nieoczyszczone opakowania przeznaczone do unieszkodliwienia nie muszą być nadawane jako UN 3509. Klasyfikacja do UN 3509 jest uprawnieniem nadawcy, a nie obowiązkiem.
Alternatywą jest nadanie na zasadach ogólnych: każde opakowanie zachowuje pierwotny numer UN i oznakowanie jak w stanie napełnionym, a worek big bag lub paleta pełni funkcję opakowania zbiorczego.
Dopasowanie sposobu transportu zależy od stanu opakowań, rodzaju pozostałości i sposobu odbioru.
Opakowanie zbiorcze nie wymaga certyfikacji UN. UN 3509 w workach big bag jest natomiast dopuszczalny wyłącznie przy pozostałościach stałych (przepis szczególny pakowania BB3).
Zapis „PRÓŻNE OPAKOWANIE” w dokumencie przewozowym zastępuje m.in. liczbę sztuk przesyłki i ilość towaru (ADR 5.4.1.1.6.2.1). Zakład nie musi liczyć opakowań w worku.
Próżne nieoczyszczone opakowania należą do kategorii transportowej 4, więc przewóz w sztukach przesyłki korzysta z wyłączenia 1.1.3.6 bez limitu ilości. Przewóz UN 3509 luzem takiej możliwości nie daje.
Stan wejściowy w zakładzie
Każde rozwiązanie z zakresu ADR zaczyna się od rzetelnej inwentaryzacji. Zanim sięgnęliśmy po przepisy, ustaliliśmy, co dokładnie opuszcza zakład, w czym jest zbierane oraz kto i w jaki sposób odbiera ten odpad. Od tych odpowiedzi zależał każdy kolejny krok.
Analiza dotyczy zakładu produkcyjnego z branży spożywczej. Próżne nieoczyszczone opakowania po surowcach chemicznych opuszczały zakład bez nadzoru i niezgodnie z ADR: bez oznakowania przesyłek i bez dokumentu przewozowego, jak odpad komunalny. Odpowiedzialność za taki stan ponosi nadawca, który ma obowiązek zaklasyfikować towar, przygotować go do przewozu i przekazać przewoźnikowi wymagane dokumenty.
Rodzaj odpadu: próżne nieoczyszczone opakowania po materiałach klas 3, 5.1, 8 i 9.
Stan opakowań: całe, szczelnie zamknięte, bez pozostałości towaru na powierzchni zewnętrznej. Ten warunek przesądza o możliwych rozwiązaniach.
Sposób zbierania: worki typu big bag oraz palety owijane folią. Worki nie posiadają certyfikacji UN (brak znaku UN i zbadanego typu konstrukcji).
Segregacja: opakowania po klasach 3, 8 i 5.1 trafiały do tych samych worków. Część opakowań jest wyposażona w urządzenia odpowietrzające.
Odbiór: odbiorca odpadów podstawia pojazd z naczepą i odbiera odpady w sztukach przesyłki.
Ograniczenia organizacyjne: zakład dysponuje dużą liczbą worków big bag z innych procesów i nie chciał zmieniać formy nadania. Asortyment surowców jest niewielki i stały, natomiast liczba opakowań jest duża, co wyklucza liczenie ich w każdym worku.
Czy próżne nieoczyszczone opakowanie podlega przepisom ADR?
W rozmowach z zakładami to pytanie pada niemal zawsze, zwykle w formie stwierdzenia: przecież to tylko puste opakowania. Przepisy rozstrzygają tę kwestię jednoznacznie.
Tak. Próżne opakowanie, które nie zostało oczyszczone, podlega tym samym wymaganiom co opakowanie napełnione, chyba że podjęto odpowiednie środki w celu wykluczenia wszelkich zagrożeń. Wyłączenie spod przepisów ADR jest możliwe wyłącznie po faktycznym usunięciu zagrożeń, np. przez oczyszczenie lub zneutralizowanie pozostałości. Szczelne zamknięcie opakowania zawierającego pozostałość tego warunku nie spełnia.
Jakie możliwości nadania przewiduje ADR?
Skoro opakowania podlegają ADR, kolejnym krokiem był wybór formy nadania. Przepisy nie narzucają jednego rozwiązania. Dają nadawcy dwie równoprawne drogi, a wybór między nimi jest w praktyce decyzją organizacyjną, a nie wyłącznie prawną.
Nadawca próżnych opakowań przeznaczonych do unieszkodliwienia ma do wyboru dwa warianty:
Pierwotny numer UN z uproszczonym wpisem w dokumencie przewozowym. Opakowania są przewożone jako próżne nieoczyszczone opakowania po danym towarze, na zasadach ogólnych. Spełniają te same wymagania co opakowania napełnione i są tak samo oznakowane. Uproszczenie dotyczy dokumentu przewozowego.
UN 3509 OPAKOWANIA ODPADOWE PRÓŻNE NIEOCZYSZCZONE. Opakowania odpadowe stają się towarem pakowanym do opakowania zewnętrznego albo przewożonym luzem.
Dlaczego w tym zakładzie odstąpiono od UN 3509?
UN 3509 był pierwszym rozwiązaniem, które rozważaliśmy, ponieważ ta pozycja powstała z myślą o odpadach z opakowań. Dopiero szczegółowa analiza warunków jej stosowania pokazała, że w tym zakładzie wymagałaby zmian, których klient chciał uniknąć.
UN 3509 bywa utożsamiany wyłącznie z przewozem luzem, co jest błędem. Może być przewożony zarówno luzem, jak i w opakowaniach. W sztukach przesyłki UN 3509 również korzysta z wyłączenia 1.1.3.6: należy do kategorii transportowej 4, bez ograniczenia ilości. Pod względem warunków przewozu oba warianty w sztukach przesyłki są więc równoważne. Różnica leży w sposobie przygotowania przesyłki w zakładzie.
Przy zróżnicowanym asortymencie UN 3509 w opakowaniach jest procesowo korzystniejszy. Każde opakowanie zewnętrzne ma identyczne oznakowanie („UN 3509” i nalepka nr 9), a w dokumencie przewozowym podaje się wyłącznie klasy pozostałości. W analizowanym zakładzie asortyment był jednak wąski, więc ta przewaga nie równoważyła kosztu wymiany pojemników.
Przewóz luzem (VC1, VC2, AP10)
Najpierw sprawdziliśmy wariant, który odbiorcy odpadów stosują najczęściej.
UN 3509 może być przewożony luzem w zamkniętym kontenerze do przewozu luzem albo w pojeździe lub kontenerze krytym opończą lub zamkniętym, uszczelnionym lub z wykładziną szczelną i materiałem absorpcyjnym. Przewóz luzem nie korzysta z wyłączenia 1.1.3.6, które dotyczy wyłącznie sztuk przesyłki. Oznacza to pełne stosowanie ADR: tablice barwy pomarańczowej z numerami 90/3509, duże nalepki ostrzegawcze, instrukcję pisemną, kierowcę z zaświadczeniem ADR, pełne wyposażenie i ograniczenia przejazdu przez tunele. Dla odbiorcy odpadów to inny pojazd i inna organizacja przewozu.
Przewóz w sztukach przesyłki (P003, IBC08, LP02)
Po odrzuceniu przewozu luzem pozostał UN 3509 w opakowaniach. Ten wariant wydawał się naturalny, skoro zakład i tak pakował odpady do worków. Analiza instrukcji pakowania ujawniła jednak przeszkody techniczne.
UN 3509 w sztukach przesyłki wymaga opakowania zewnętrznego zgodnego z instrukcją pakowania P003, IBC08 lub LP02. Opakowanie nie musi przejść badań typu konstrukcji, ale musi być uszczelnione albo wyposażone w szczelną wykładzinę lub worek odporny na przebicie. W zakładzie wystąpiły dwie przeszkody:
DPPL elastyczny (big bag) jest dopuszczony wyłącznie przy pozostałościach stałych, które nie przejdą w stan ciekły w temperaturach przewozu. Przy pozostałościach ciekłych wymagane jest opakowanie sztywne, zatrzymujące ciecz, np. dzięki materiałowi absorpcyjnemu. Przepis nie przewiduje wyjątku dla szczelnie zamkniętych opakowań odpadowych: kryterium stanowi stan skupienia pozostałości. W zakładzie przeważały pozostałości ciekłe.
Paleta owinięta folią nie jest opakowaniem w rozumieniu P003, IBC08 i LP02. Instrukcje te wymagają opakowania, DPPL lub opakowania dużego spełniającego wymagania konstrukcyjne.
Warunki przepisu szczególnego 663
Nawet przy właściwym opakowaniu UN 3509 stawia dodatkowe warunki dotyczące samych pozostałości oraz organizacji pracy w miejscu załadunku.
Pozostałości mogą należeć wyłącznie do klas 3, 4.1, 5.1, 6.1, 8 i 9. Wykluczone są m.in. materiały I grupy pakowania oraz materiały z „0” w kolumnie 7a tabeli A. Opakowań z pozostałościami klasy 5.1 nie pakuje się ani nie ładuje razem z opakowaniami z pozostałościami innych klas, a w miejscu załadunku wymagana jest udokumentowana procedura segregacji.
Zastosowanie UN 3509 oznaczałoby dla zakładu zakup sztywnych skrzyniopalet z wkładem i absorbentem w miejsce worków big bag i palet. Przy wąskim asortymencie nie było to uzasadnione.
Przyjęte rozwiązanie: przepisy ogólne i opakowanie zbiorcze
Po odrzuceniu UN 3509 wróciliśmy do punktu wyjścia: opakowania są całe i szczelne, zakład ma worki i palety, a odbiorca przyjeżdża zwykłą naczepą. Rozwiązanie należało zbudować z tego, co już działa, i przepisy ogólne na to pozwalały. Procedura składa się z pięciu elementów.
1. Każde próżne opakowanie stanowi odrębną sztukę przesyłki
Fundamentem całego rozwiązania jest pojedyncze opakowanie. To ono, a nie worek, jest sztuką przesyłki w rozumieniu ADR.
Opakowanie jest zamknięte, szczelne i czyste z zewnątrz, tak jak opakowanie napełnione. Zachowuje pierwotny numer UN i nalepki ostrzegawcze: próżne nieoczyszczone opakowania oznakowuje się tak jak w stanie napełnionym. Opakowanie nieszczelne, uszkodzone lub pozbawione zamknięcia nie może być przewożone w tym wariancie.
2. Worek big bag i paleta jako opakowanie zbiorcze
Kluczowe pytanie brzmiało: czym w świetle ADR jest worek typu big bag, do którego trafiają już oznakowane opakowania? Odpowiedź znaleźliśmy w definicjach.
Opakowanie zbiorcze to opakowanie użyte w celu umieszczenia w nim jednej lub większej liczby sztuk przesyłki, zgrupowanych w jednostkę łatwiejszą do manipulowania i układania podczas przewozu. Definicja podaje dwa przykłady i oba występują w zakładzie:
paleta: płyta ładunkowa z kilkoma sztukami przesyłki zabezpieczonymi folią rozciągliwą, termokurczliwą lub taśmą;
worek big bag: zewnętrzne opakowanie ochronne, w którym umieszczono sztuki przesyłki
Rozstrzyga to kwestię niecertyfikowanych worków. Opakowanie zbiorcze, w odróżnieniu od opakowania dla UN 3509, nie wymaga certyfikacji UN ani spełnienia wymagań konstrukcyjnych. Nie może jedynie pogarszać parametrów użytkowych sztuk przesyłki.
Jeżeli znaki i nalepki opakowań wewnątrz nie są widoczne, opakowanie zbiorcze oznacza się:
napisem „OPAKOWANIE ZBIORCZE” o wysokości liter co najmniej 12 mm, w języku polskim oraz, jeżeli umowy między państwami uczestniczącymi w przewozie nie stanowią inaczej, w języku angielskim, francuskim lub niemieckim;
numerami UN wszystkich towarów znajdujących się wewnątrz;
nalepkami ostrzegawczymi wszystkich tych towarów;
każdym znakiem i każdą nalepką tylko jeden raz.
Jeżeli opakowania wewnątrz wymagają strzałek kierunkowych, umieszcza się je na dwóch przeciwległych bokach opakowania zbiorczego.
3. Rozdzielenie strumieni: opakowania po klasie 5.1 osobno
Samo opakowanie zbiorcze nie zamykało tematu. W dotychczasowym strumieniu wszystkie opakowania trafiały do tych samych worków, co wymagało oceny z punktu widzenia bezpieczeństwa, a nie tylko zgodności z przepisami.
W wariancie z pierwotnymi numerami UN ADR nie zakazuje umieszczania opakowań po klasach 3, 8 i 5.1 w jednym worku. Zakazy ładowania razem odnoszą się do opakowań zbiorczych, a tabela 7.5.2.1 dopuszcza ładowanie razem sztuk przesyłki z nalepkami 3, 5.1, 8 i 9.
Mimo to wdrożono rozdzielenie strumieni. Opakowania po klasie 5.1 trafiają na palety, nie do worków big bag. Decydują o tym urządzenia odpowietrzające: opakowanie z takim urządzeniem musi znajdować się w pozycji przewidzianej do przewozu, aby uniemożliwić wyciek cieczy. Jest ono oznakowane strzałkami kierunkowymi i w opakowaniu zbiorczym musi zachować wskazaną pozycję. Na palecie można to zapewnić, w worku big bag nie. Opakowania po klasie 5.1 stoją więc na palecie pionowo, zamknięciami do góry.
Rozdzielenie strumieni ogranicza ryzyko reakcji utleniaczy z pozostałościami materiałów zapalnych lub żrących w razie rozszczelnienia opakowania. Upraszcza też oznakowanie i pozostawia zakładowi możliwość przejścia na UN 3509, przy którym rozdzielenie klasy 5.1 jest obowiązkowe. W wariancie z pierwotnymi numerami UN jest to decyzja z zakresu bezpieczeństwa, a nie wymóg ADR.
4. Stałe oznakowanie opakowań zbiorczych
Zgodność z przepisami to jedno, wykonalność to drugie. Procedura, która wymaga od pracownika wypisywania numerów UN na każdym worku, nie przetrwa pierwszego tygodnia.
Główną obawą zakładu było nanoszenie numerów UN na każdy worek. Rozwiązaniem okazało się uporządkowanie strumieni odpadów. Skład odpadów jest przewidywalny, więc dla każdego strumienia przygotowano stały komplet oznakowania: napis „OPAKOWANIE ZBIORCZE / OVERPACK”, stałą listę numerów UN i nalepki. Worek big bag obejmuje opakowania po klasach 3, 8 i 9 (strumień 1), opakowania po klasie 5.1 są przewożone na paletach (strumień 2). Warunek jest jeden: oznakowanie musi odpowiadać rzeczywistej zawartości.
Przy paletach zastosowano prostsze rozwiązanie: zakład zmienił folię stretch z nieprzezroczystej na przezroczystą. Jeżeli przez folię widoczne są numery UN i nalepki reprezentatywne dla wszystkich towarów wewnątrz, paleta nie wymaga oznakowania jako opakowanie zbiorcze.
5. Dokument przewozowy
Ostatnim elementem był dokument przewozowy i to właśnie tu zakład zyskał najwięcej.
Dla próżnych nieoczyszczonych opakowań informacje o numerze UN, nazwie, nalepkach, grupie pakowania, liczbie sztuk przesyłki i ilości można zastąpić zapisem „PRÓŻNE OPAKOWANIE” wraz z numerami nalepek. Dla pozostałości kilku klas wystarcza jeden wpis, np.:
PRÓŻNE OPAKOWANIA ZAWIERAJĄCE POZOSTAŁOŚCI 3, 5.1, 8, 9
To jedno z najistotniejszych uproszczeń. Przepis 5.4.1.1.6.2.1 stanowi, że zapis „PRÓŻNE OPAKOWANIE” zastępuje informacje wymagane w 5.4.1.1.1 lit. a–f, a więc również liczbę i rodzaj sztuk przesyłki (lit. e) oraz całkowitą ilość towaru (lit. f). Zakład nie musi liczyć opakowań ani przypisywać ilości do poszczególnych numerów UN. Przy setkach opakowań miesięcznie przesądza to o wykonalności procedury.
Efekt wdrożenia
Po wdrożeniu zakład nadaje odpady zgodnie z ADR, a organizacja pracy niemal się nie zmieniła.
Bez nowych opakowań. Zakład nadal korzysta z własnych worków big bag i palet. Jedyną zmianą materiałową jest przezroczysta folia stretch.
Bez zmiany pojazdu. Odbiór odbywa się tym samym pojazdem z naczepą co wcześniej.
Wyłączenie 1.1.3.6 bez ograniczenia ilości. Próżne nieoczyszczone opakowania po towarach kategorii transportowej innej niż 0 należą do kategorii 4, dla której tabela 1.1.3.6.3 nie przewiduje limitu. Przewóz, także przy pełnym załadunku naczepy, może odbywać się bez tablic barwy pomarańczowej, instrukcji pisemnej, pełnego wyposażenia ADR i ograniczeń w tunelach, o ile w pojeździe nie ma innych towarów niebezpiecznych przekraczających limit. Kierowca nie musi posiadać zaświadczenia ADR.
Niższy koszt odbioru. Odbiorca odpadów może podstawić standardowy pojazd i odebrać cały wolumen jednym kursem. Przewóz UN 3509 luzem zawsze odbywa się na pełnych zasadach ADR.
Prosta procedura dla pracowników. Pracownik nie dobiera nalepek, tylko worek lub paletę właściwą dla danego strumienia.
Podobny strumień odpadów w Twoim zakładzie? Umów audyt ADR – sprawdzę, która forma nadania sprawdzi się u Ciebie.
ADR 2027: kierunek zmian
Przyjęte rozwiązanie zweryfikowaliśmy również pod kątem zmian, które wejdą w życie wraz z nowym wydaniem umowy.
W projekcie zmian do ADR 2027 (ECE/TRANS/WP.15/274) uwaga do 4.1.1.11 ma wskazywać, że próżne opakowania przeznaczone do unieszkodliwienia mogą „alternatywnie” być przewożone zgodnie z przepisami dla UN 3509, luzem lub w opakowaniach. Potwierdza to, że UN 3509 pozostaje wyborem nadawcy. Nowy przepis 4.1.1.11.2 ma dopuścić przewóz do unieszkodliwienia próżnych nieoczyszczonych bębnów i DPPL o pojemności powyżej 150 litrów także po upływie okresu użytkowania lub terminu badań, pod określonymi warunkami.
Zmiany zostały przyjęte przez Grupę Roboczą WP.15 i zgodnie z procedurą z art. 14 ADR mają wejść w życie 1 stycznia 2027 r. Według projektu przepisów przejściowych przewóz zgodnie z ADR 2025 będzie dopuszczalny do 30 czerwca 2027 r. (projekt zmiany 1.6.1.1). Ostateczne brzmienie potwierdzi opublikowany tekst ADR 2027 i jego urzędowe tłumaczenie.
UN 3509 czy przepisy ogólne? Cztery pytania kontrolne
Opisany przypadek nie jest gotowym szablonem dla każdego zakładu. Wybór między UN 3509 a opakowaniem zbiorczym zależy od kilku czynników, które warto przeanalizować przed podjęciem decyzji.
Czy opakowania są całe, szczelnie zamknięte i czyste z zewnątrz?
Czy pozostałości są stałe, czy ciekłe?
W czym zakład zbiera odpady i jakim pojazdem odbiera je odbiorca?
Czy skład odpadów jest na tyle stały, że oznakowanie opakowań zbiorczych można przygotować z góry?
Jeżeli opakowania są całe i szczelne, a odbiór odbywa się w sztukach przesyłki zwykłym pojazdem, przepisy ogólne i opakowanie zbiorcze zwykle nie wymagają zmiany organizacji pracy. Jeżeli opakowania są nieszczelne, pozbawione zamknięć albo asortyment jest zróżnicowany i zmienny, właściwszym wyborem może być UN 3509 w sztywnych pojemnikach, z jednolitym oznakowaniem i również z wyłączeniem 1.1.3.6.
Analiza dla Twojego zakładu
Prowadzę audyty ADR w zakładach produkcyjnych i doradztwo DGSA dla nadawców towarów niebezpiecznych. Na miejscu oceniam rodzaj odpadów, opakowania i sposób odbioru, a następnie wskazuję formę nadania zgodną z ADR i wykonalną w praktyce zakładu. Więcej o współpracy: doradca ADR dla produkcji i przemysłu.
Umów audyt ADR w swoim zakładzie: formularz kontaktowy lub telefon +48 881 468 842 (czynny codziennie 7:00–22:00).
Artykuł ma charakter informacyjny i opisuje rozwiązanie przyjęte w konkretnym zakładzie. Ocena dla innego zakładu wymaga analizy jego odpadów, opakowań i sposobu odbioru.






Doradztwo i Szkolenia ADR
Adres
ul. Pałacowa 29,
59-300, Miroszowice
